روغن بادام زمینی یکی از ارزشمندترین روغنهای گیاهی در جهان است و طی سالهای اخیر در ایران نیز بهعنوان یک گزینه سالم، پایدار و خوشطعم مورد توجه قرار گرفته است. این روغن از دانههای بادام زمینی استخراج شده و به دلیل ترکیب خاص اسیدهای چرب، طعم آجیلی ملایم در حالت پرس سرد و مقاومت بالا در برابر حرارت، به عنوان روغن مغزیجات در آشپزی خانگی و حرفهای جایگاهی ویژه پیدا کرده است. از سوی دیگر، افزایش آگاهی مردم نسبت به اهمیت کیفیت روغن مصرفی در سلامت قلب، کنترل وزن و بهبود سبک زندگی باعث شده روغن بادام زمینی در میان روغنهای گیاهی محبوبیت بیشتری پیدا کند. در این مقاله، همه چیز درباره روغن بادام زمینی؛ از ترکیبات و روش تولید گرفته تا خواص و تفاوت دو نوع پرس سرد و تصفیهشده، به شکلی ساده کاربردی و علمی بررسی میشود.
روغن بادام زمینی چیست و چرا محبوب شد؟

روغن بادام زمینی علاوه بر طعم آجیلی ملایمش در حالت پرس سرد، بهخاطر ترکیب منحصربهفرد آن باعث شده در میان روغنهای گیاهی، جایگاه ویژهای بهدست آورد. حضور درصد بالای اسید اولئیک، پایداری اکسیداتیو قابل توجه ایجاد میکند و در پختوپز، نتیجهای تمیز و بدون بوی نامطبوع باقی میگذارد. افزایش آگاهی تغذیهای در سالهای اخیر باعث شده مصرفکنندگان در انتخاب روغنهای سالم دقت بیشتری به خرج دهند و همین مسئله توجه بیشتری را به روغن بادام زمینی جلب کرده است. این روغن، هم در رژیمهای غذایی سبک و کمچرب استفاده میشود و هم در آشپزی حرفهای برای سرخکردنهای طولانیمدت مورد توجه قرار میگیرد.
گیاه بادام زمینی و جایگاه آن در بین دانههای روغنی
گیاه بادام زمینی در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری رشد میکند و دانههای آن بهطور طبیعی مقدار قابل توجهی روغن دارند. ویژگی منحصربهفرد رشد دانه در زیر خاک، محیطی ایمن برای تشکیل ترکیبات ارزشمند فراهم میآورد. همین ویژگی، کیفیت روغن استخراجشده را تحتتأثیر قرار داده و محصولی با ارزش تغذیهای بالا ارائه میدهد. میان انواع دانههای روغنی، بادام زمینی از نظر بازده تولید روغن، طعم طبیعی و ارزش تغذیهای، جایگاهی قابل اتکا بهخود اختصاص داده و در میان صنایع غذایی و درمانی بهعنوان منبعی مطمئن شناخته میشود.
استفاده از روغن بادام زمینی در جهان و ورود آن به بازار ایران
روغن بادامزمینی سال در آشپزی سنتی چین، هند و کشورهای شرق آسیا بهدلیل طعم آجیلی و رفتار پایدارش در حرارت مورد استفاده قرار میگیرد و بعدها با گسترش تجارت غذایی، وارد اروپا و آمریکای شمالی شد. در ایران اما این روغن تا مدتها محصولی ناشناخته بود و حضور چندانی در سبد روغنهای خوراکی نداشت. همزمان با رشد آگاهی درباره پختوپز سالم و آغاز تولید رسمی این محصول توسط مجموعه فیتولی و عرضه آن در قالب محصولی استاندارد و قابل اعتماد، مصرفکنندگان ایرانی نیز بهتدریج با ویژگیهای این روغن آشنا شدند. روند روبهافزایش مصرف این روغن، نشان میدهد که مخاطبان ایرانی نیز بهدنبال جایگزینهای سالمتر برای پختوپز روزانه هستند و روغن بادام زمینی یکی از انتخابهای اصلی آنان شده است.
چرا این روغن در رژیمهای غذایی سالم جایگاه ویژهای دارد؟
جایگاه روغن بادام زمینی در رژیم غذایی سالم به ترکیب متعادل چربیها و وجود آنتیاکسیدانهای طبیعی برمیگردد. مقدار بالای اسید اولئیک، ساختار این روغن را به مدلهای مطلوب برای سلامت قلب نزدیک میکند و همین ویژگی، توجه متخصصان تغذیه را به آن جلب کرده است. علاوه بر این، طبع ملایم و قابلیت استفاده در حرارتهای مختلف، امکان قرارگیری آن در برنامه غذایی روزانه را افزایش میدهد. رژیمهای کمچرب، گیاهخواری یا رژیم غذایی دیابت که مبتنی بر کنترل قند خون است، معمولاً این روغن را بهعنوان گزینهای مطمئن پیشنهاد میکنند.
روشهای استخراج روغن بادام زمینی
فرآیند استخراج روغن بادام زمینی، نقش تعیینکنندهای در کیفیت نهایی، ترکیبات شیمیایی، طعم و پایداری حرارتی روغن دارد. در مورد روغن بادامزمینی، ساختار اسیدهای چرب در دو روش تغییر نمیکند، اما میزان ماندگاری ترکیبات مغذی و طعم طبیعی تا حد زیادی به نوع استخراج وابسته است. بهطور کلی، فرآیند استخراج به دو شیوه اصلی انجام میشود که هرکدام ویژگی و کارکرد متفاوتی دارند.
روش پرس سرد؛ حفظ طعم و ترکیبات طبیعی
استخراج روغن بادام زمینی به روش پرس سرد، زمانی انجام میشود که دانه تنها تحت فشار مکانیکی قرار گرفته و حرارت مستقیم یا حلالهای شیمیایی وارد فرآیند نشوند. در این روش دما بهصورت کنترلشده تنها حدود ۴۰ تا ۵۰ درجه بالاتر از محیط میرود؛ حرارتی ملایم که اجازه میدهد ساختار ویتامینها و مواد مغذی حساس بدون آسیب باقی بماند. همین ویژگی، ارزش تغذیهای روغن سردپرس را در سطحی بالا نگه میدارد. نبود حرارت شدید، رنگ روغن را شفافتر و عطر آن را طبیعیتر میکند. پس از پایان استخراج، تنها عملیاتی که روی روغن انجام میشود عبور دادن آن از فیلترهای مخصوص است تا ذرات ریز و ناخالصیهای مکانیکی جدا شوند. این مرحله، فرآیندی ساده و غیرشیمیایی محسوب میشود و محصول نهایی را به روغنی خالص، طبیعی و بدون باقیماندههای ناخواسته تبدیل میکند.
استخراج به روش هاتپرس یا استخراج با حلال
در این روش، برای افزایش بازده استخراج از حرارت و حلالهایی مانند هگزان استفاده میشود. ساختار اسیدهای چرب تغییر نمیکند، اما بخش قابلتوجهی از ترکیبات زیستفعال و آنتیاکسیدانها کاهش مییابد. این مدل بیشتر در صنایع بزرگ و تولید انبوه استفاده شده و طعم طبیعی دانه کمتر حفظ میشود.
جدول مقایسه روشهای استخراج روغن بادامزمینی
| ویژگیها | پرس سرد | هاتپرس / استخراج با حلال |
|---|---|---|
| نحوه استخراج | فقط فشار مکانیکی، بدون حرارت شدید یا حلال | استفاده از حرارت یا حلالهایی مانند هگزان |
| تأثیر بر اسیدهای چرب | بدون تغییر | بدون تغییر |
| حفظ مواد مغذی | بسیار بالا | پایینتر |
| طعم و عطر | طبیعی، آجیلی و تازه | بسیار ملایم یا تقریباً بیطعم |
| بازده استخراج | کمتر | خیلی بیشتر |
| کاربرد صنعتی | تولید روغن باکیفیت و تغذیهای | تولید انبوه در صنایع بزرگ |
روشهای تصفیه روغن (فرایندی مجزا از استخراج)
پس از پایان استخراج، روغن وارد مرحلهای مستقل میشود که تصفیه نام دارد. تصفیه برای حذف ناخالصیها، افزایش ماندگاری و ایجاد رفتار پایدار در پختوپز انجام میشود. فرایند تصفیه نیز دو مدل دارد:
- تصفیه فیزیکی:
در این روش، روغن تنها از مراحل فیلترسازی، حذف رطوبت و خنثیسازی فیزیکی عبور کرده و هیچ افزودنی دیگری به آن اضافه نمیشود؛ به همین دلیل بخش بیشتری از آنتیاکسیدانهای طبیعی حفظ میگردد. این روش در تهیه روغنهای بکر و معطر کاربرد دارد.
در برند فیتولی، فرآیند تصفیه با روغن پرسسرد آغاز میشود؛ روغنی که از ابتدا بدلیل استفاده از دانههای اولیه تازه و مرغوب کیفیت مطلوبی دارد و در نتیجه امکان دستیابی به محصول نهایی سالمتر را فراهم میکند. طی مراحل تصفیه، مواد حساسیتزا و ناخالصیهای ناپایدار کنار گذاشته میشوند و در نهایت محصولی با نقطه دود بالاتر و ساختار پایدارتر شکل میگیرد. در نتیجه روغنی پایدارتر، ماندگارتر و با طعم خنثی بدست میآید که در رستورانها و صنایع غذایی کاربرد فراوان دارد.
- تصفیه شیمیایی:
در این مدل، ناخالصیها با فرآیندهای شدیدتر (مانند خنثیسازی شیمیایی) حذف میشوند و حذف کامل بو، رنگ و ناخالصی با فرآیندهای قویتری انجام میشود تا روغن برای حرارتهای بسیار بالا، سرخکردن طولانی و استفاده صنعتی آماده باشد. این روش برای تولید روغنی کاملاً خنثی و پایدار طراحی شده است.
ارزش تغذیهای روغن بادام زمینی و نقش آن در سلامت

روغن بادام زمینی بهعنوان یکی از روغنهای مغذی و ارزشمند، به گزینهای سالم و قابلاعتماد در میان روغنهای گیاهی تبدیل شده است. مقدار بالای اسیدهای چرب مفید، حضور ویتامینها و مواد فعال زیستی، و شباهت ترکیب چربی آن به روغن زیتون، بخشی از دلایلی است که این روغن را به گزینهای سالم برای مصرف روزانه تبدیل میکند. نسبت مناسب بین چربیهای تکغیراشباع و چندغیراشباع، پایداری آن را افزایش میدهد و به همین دلیل در مصارف حرارتی، کیفیت خود را بهتر حفظ میکند. علاوه بر این، ترکیباتی مانند اسکوالن، فیتواسترولها و ویتامین E نقش مهمی در حمایت از سلامت قلب، کاهش التهاب و محافظت سلولی دارند. مجموعه این ویژگیها باعث شده این روغن در تحقیقات علمی بهعنوان روغنی پایدار، مغذی و نزدیک به روغن زیتون شناخته شود.
ترکیب اسیدهای چرب (اولئیک، لینولئیک و اسیدهای اشباع)
روغن بادام زمینی بهخاطر سهم بالای اسید اولئیک، در گروه روغنهای پایدار قرار میگیرد و رفتاری مشابه روغن زیتون در سلامت قلب دارد. حضور اسید لینولئیک نیز به تعادل سلولی و حفظ سلامت پوست کمک میکند، در حالیکه مقدار متعادل چربیهای اشباع، پایداری حرارتی روغن را افزایش میدهد. همین ترکیب سهگانه باعث شده این محصول به عنوان روغن پختوپز و سرخکردن محبوبیت پیدا کند.
نقش ویتامینها و آنتیاکسیدانها در کیفیت روغن بادام زمینی
این روغن منبع خوبی از ویتامین E و آنتیاکسیدانهای طبیعی است که به محافظت سلولها و کاهش التهاب کمک میکنند. فیتواسترولها با کاهش جذب کلسترول و اسکوالن با نقش ترمیمی، ارزش تغذیهای آن را بیشتر میکنند. حفظ بخش زیادی از این ترکیبات در مدل پرسسرد، آن را نسبت به روغنهای فرآوریشده مغذیتر میسازد.
مقایسه ترکیب روغن بادام زمینی با زیتون و ذرت
روغن بادام زمینی از نظر اسیدهای چرب، شباهت قابل توجهی به روغن زیتون دارد؛ هر دو سرشار از اسید اولئیک هستند و به همین دلیل پایداری حرارتی و مقاومت در برابر اکسیداسیون مطلوبی نشان میدهند. در مقابل، روغن ذرت مقدار بیشتری اسید لینولئیک دارد و بهدلیل سهم بالای چربیهای چندغیراشباع، حساسیت بیشتری نسبت به حرارت از خود نشان میدهد.
خواص روغن بادام زمینی برای سلامتی
روغن بادام زمینی در منابع تغذیهای بهعنوان روغنی با ترکیب متعادل و هماهنگ با نیازهای بدن معرفی شده است. بررسیهای علمی نشان میدهد که نوع چربیها و مواد همراه این روغن میتوانند با روندهای طبیعی بدن همجهت عمل کنند. بیشترین اثر زمانی دیده میشود که در چارچوب یک الگوی غذایی منظم مصرف شود. گزارشهای معتبر نیز از نقش مثبت روغنهای با ترکیب مشابه در بهبود عملکرد قلب و متابولیسم یاد میکنند. بر اساس دادههای موجود، مجموعه این ویژگیها جایگاه روغن بادام زمینی را میان گزینههای سالمتر تقویت کرده است که در ادامه به مهمترین آنها میپردازیم.
1 تأثیر بر سلامت قلب و گردش خون
روغن بادام زمینی بهدلیل دارا بودن درصد قابلتوجهی از اسیدهای چرب تکغیراشباع، بهویژه اسید اولئیک، در منابع تغذیهای بهعنوان روغنی همراستا با سلامت قلب معرفی میشود. این ترکیب چربی میتواند به کاهش تجمع لیپوپروتئینهای نامطلوب در دیواره عروق کمک کند و جریان خون یکنواختتری ایجاد نماید. مصرف متعادل این روغن در چارچوب یک الگوی غذایی منظم، با پایداری عملکرد سیستم قلبی–عروقی همراه است.
2 نقش در تعادل متابولیسم قند خون
چربیهای تکغیراشباع موجود در روغن بادام زمینی، نقش تعدیلکنندهای در پاسخ بدن به انسولین دارند. این ویژگی با کاهش نوسانات شدید قند خون و ایجاد جذب تدریجیتر گلوکز همراه است و شرایط پایدارتری برای متابولیسم انرژی فراهم میکند.
3 حمایت از بدن در برابر استرس اکسیداتیو
وجود ترکیبات آنتیاکسیدانی طبیعی مانند ویتامین E در روغن بادام زمینی، از سلولها در برابر آسیبهای ناشی از رادیکالهای آزاد محافظت میکند. این اثر میتواند به کاهش التهابهای خفیف و حفظ تعادل عملکرد بافتهای بدن در مصرف بلندمدت کمک نماید.
خواص روغن بادام زمینی برای پوست و مو
ساختار نرم و سبک روغن بادام زمینی باعث شده علاوه بر کاربرد خوراکی، در روتینهای مراقبتی، حضور پررنگی پیدا کرده است. ترکیب چربیهای متعادل، همراه با ویتامینها و مواد زیستفعال، این روغن را به انتخابی مناسب برای رطوبترسانی، تغذیه و محافظت از بافتهای سطحی بدن تبدیل کرده است. ویژگیهای جذبپذیری خوب و بافت غیرچسبنده آن باعث میشود در مراقبت روزانه، ماساژ و درمانهای پوستی بهراحتی مورد استفاده قرار گیرد.
فواید روغن بادام زمینی برای پوست خشک و حساس
وجود چربیهای ملایم و ویتامین E لایهای محافظ روی پوست ایجاد میکند که رطوبت را در سطح مناسب نگه داشته و از خشکی شدید جلوگیری میکند. این ترکیب با کاهش احساس تحریک، برای پوستهای حساس محیطی آرامتر و متعادلتر فراهم میآورد.
تغذیه و تقویت مو با ماساژ روغن طبیعی
ساختار سبک روغن بهطور طبیعی به تارهای مو نفوذ کرده و با تامین اسیدهای چرب مورد نیاز، بافت مو را نرمتر و انعطافپذیرتر نگه میدارد. استفاده منظم از آن در ماساژ پوست سر، درکاهش خشکی و افزایش شادابی تارهای مو موثر است.
استفاده در ماساژ درمانی و مراقبت بدن
بافت نرم و جذبپذیری مناسب روغن بادام زمینی، آن را به گزینهای مطلوب برای ماساژ تبدیل کرده و به آرامشدن عضلات کمک میکند. ترکیبات آنتیاکسیدانی آن نیز به پوست کمک میکند پس از ماساژ، لطافت و نرمی بیشتری تجربه کند.
کاربرد روغن بادام زمینی در آشپزی

روغن بادام زمینی بهدلیل ترکیب پایدار و طعم آجیلی ملایم، در میان آشپزهای حرفهای و خانگی جایگاهی ویژه پیدا کرده است. این روغن زمانی مورد توجه قرار گرفت که مشخص شد در برابر حرارت، رفتار یکنواخت و قابل پیشبینی دارد و طعم غذا را تحتتأثیر قرار نمیدهد. استفاده از آن در آشپزی نهتنها به کیفیت سرخکردن کمک میکند، بلکه در غذاهای مدرن و آسیایی نیز جلوهای خاص ایجاد میکند. به همین دلیل، در بسیاری از روشهای پخت، از سرخکردن عمیق تا تفت سریع و حتی تهیه سسهای سبک، انتخابی مطمئن و خوشنتیجه به شمار میآید.
چرا روغن بادام زمینی برای سرخ کردن ایدهآل است؟
پایداری حرارتی بالا، مهمترین دلیل برتری روغن بادام زمینی در سرخکردن است. نسبت مناسب بین اسیدهای چرب تکغیراشباع و چندغیراشباع، اجازه میدهد روغن در دماهای بالا بدون ایجاد طعم سوختگی یا بوی نامطلوب عمل کند. این ویژگی باعث میشود مواد غذایی، مخصوصاً اقلامی مانند سیبزمینی، مرغ یا استیک، بافتی ترد در بیرون و آبدار در داخل پیدا کنند. یکنواختی روغن هنگام گرماشدن نیز از ایجاد کف و تلخی جلوگیری کرده و به همین دلیل در سرخکردنهای طولانیمدت هم ثبات خود را حفظ میکند.
طعم و عطر در غذاهای آسیایی و مدرن
روغن بادام زمینی با رایحه و طعم آجیلیِ طبیعی، در غذاهای آسیایی و مدرن حالتی خوشعطر و دلنشین ایجاد میکند. در مدل پرسسرد، این عطر و طعم قویتر است و طعمی کرهای و جذاب به غذا میدهد؛ ویژگیای که در تفتهای سریع و سسهای سبک خود را نشان میدهد. در مقابل، مدل تصفیهشده تقریباً بدون بو و طعم است و برای پختهایی که نیاز به مزه کاملاً خنثی دارند، انتخاب متعادلی محسوب میشود.
تفاوت عملکرد دو نوع روغن بادامزمینی
روغن بادامزمینی پرسسرد فیتولی با عطر آجیلی و ترکیبات طبیعی حفظشده، برای پختهای ملایم، تفت دادن، چاشنی و سالادها انتخاب مناسبتری است و طعم غذا را لطیفتر میکند. در مقابل، روغن بادامزمینی تصفیهشده فیتولی بهدلیل پایداری بالاتر، در سرخکردن طولانی، گریل و پختهای پرحرارت و هواپز عملکرد قابلاعتمادتری دارد. تفاوت ویژگیهای این دو روغن باعث میشود هرکدام در نوع خاصی از غذا بهترین نتیجه را ارائه دهند.
نکات نگهداری روغن بادام زمینی
کیفیت روغن بادام زمینی اگر بهدرستی نگهداری نشود، بهتدریج کاهش مییابد و طعم و ارزش تغذیهای آن تغییر میکند. ساختار چربیهای این روغن در برابر نور، هوا و حرارت حساس است و رعایت چند نکته ساده میتواند ماندگاری آن را بهطور چشمگیری افزایش دهد. علاوه بر نگهداری صحیح، توجه به حساسیتهای احتمالی و تشخیص بهموقع فساد روغن نیز اهمیت دارد تا مصرفکننده با خیال راحت از این روغن استفاده کند. در ادامه، مهمترین نکاتی که باید هنگام استفاده از روغن بادام زمینی بدانید، ارائه شده است.
-
بهترین روش نگهداری برای جلوگیری از اکسیدشدن
روغن بادام زمینی در محیط خنک و دور از نور مستقیم، پایداری بیشتری دارد. بطری روغن را پس از هر بار استفاده کاملاً ببندید تا تماس روغن با هوا کمتر شود؛ زیرا اکسیژن روند اکسیداسیون را تسریع میکند. نگهداری در ظروف شیشهای تیره یا بطریهای استاندارد نیز کمک به حفظ طولانیتر طعم و کیفیت روغن میکند.
-
نشانههای فساد یا کاهش کیفیت روغن
تغییر بو به حالت تند یا متمایل به بوی کهنگی، اولین علامت کاهش کیفیت روغن است. تیرهشدن رنگ، ایجاد حس چربی چسبنده روی دهان یا طعم نامطبوع از نشانههای اکسیدا شدن روغنها هستند. استفاده از روغن فاسد علاوه بر ایجاد طعم بد، میتواند باعث تولید ترکیبات مضر شود.
هشدارهای مصرف و نکات آلرژی روغن بادام زمینی

روغن بادام زمینی با وجود ارزش تغذیهای بالا، برای بخشی از افراد میتواند نیازمند توجه بیشتری باشد؛ زیرا ماهیت آلرژنبودن دانه بادامزمینی احتمال بروز حساسیت را تحتتأثیر قرار میدهد. نوع فرآوری روغن نقش مهمی در میزان ایمنی آن دارد و تفاوت میان روغن پرسسرد و روغن تصفیهشده، در این موضوع کاملاً محسوس است. آشنایی با چند نکته ضروری، هم از بروز واکنشهای ناخواسته جلوگیری میکند و هم انتخاب روغن مناسب را برای افراد حساس سادهتر میسازد. رعایت این موارد، مصرف روغن بادام زمینی را به تجربهای مطمئنتر و سازگارتر با وضعیت سلامت فرد تبدیل میکند.
توجه به نوع فرآوری روغن: با اینکه در مطالعات علمی همچنان تاییدی بر آلرژیک بودن روغن بادام زمینی تصفیه نشده، ارائه نشده است اما مصرف روغنهای پرسسرد بهدلیل احتمال وجود کمی از ذرات ریز بادامزمینی و لِرد برای افراد بسیار حساس توصیه نمیشود. در مقابل، روغن تصفیهشده بهدلیل حذف کامل ترکیبات پروتئینی، انتخاب مناسبتری برای افراد مستعد حساسیت است.
احتیاط برای افراد دارای سابقه آلرژی غذایی: افرادی که پیشتر واکنش آلرژیک به بادامزمینی داشتهاند، بهتر است مصرف را با مقدار کم و ترجیحاً از نوع تصفیهشده آغاز کنند تا بدن فرصت سازگاری و ارزیابی واکنش احتمالی را داشته باشد.
توجه به واکنشهای اولیه بدن: بروز علائمی مانند خارش لب و دهان، احساس گرمی غیرطبیعی یا سنگینی معده پس از مصرف روغن، نشانههایی است که نیاز به توقف مصرف و پیگیری دقیقتر وضعیت را یادآوری میکند.
جمعبندی
در مجموع، روغن بادام زمینی بهدلیل طعم آجیلی ملایم در حالت پرس سرد، پایداری بالا در برابر حرارت و ترکیبات ارزشمندش، به یکی از گزینههای مطمئن برای تغذیه سالم و آشپزی حرفهای تبدیل شده است. شناخت تفاوت میان دو نوع پرسسرد و تصفیهشده به مصرفکنندگان کمک میکند انتخابی دقیقتر و سازگار با نیاز خود داشته باشند. برند فیتولی با شروع فرآیند تصفیه از روغن پرسسرد و استفاده از دانههای باکیفیت، هر دو مدل روغن را با استانداردی قابلاعتماد ارائه میدهد. توجه به نگهداری صحیح و آگاهی از نکات آلرژی نیز تجربه استفاده از این روغن را مطمئنتر و سالمتر میکند.

من تازه روغن بادام زمینی شما رو امتحان کردم و واقعاً شگفتزده شدم! طعمش عالیه و حس میکنم یه روغن سالم و باکیفیت استفاده میکنم. برای سالاد هم فوقالعادهست. 😊